فتق یا هرنی زمانی ایجاد میشود که بخشی از بافت یا اندام داخلی از یک نقطه ضعیف یا نقص در دیواره اطراف خود بیرون بزند. فتق میتواند به شکل برآمدگی، احساس فشار، کشیدگی یا درد ظاهر شود؛ اما بعضی فتقها در مراحل اولیه علائم کمی دارند.
محل ایجاد فتق اهمیت زیادی دارد؛ فتق کشاله ران، ناف و محل جراحی قبلی از انواع مختلف فتق هستند و علائم و نحوه ارزیابی آنها میتواند متفاوت باشد.
اگر فکر میکنید فتق دارید، از اینجا شروع کنید
| وضعیت | اقدام منطقی |
|---|---|
| برآمدگی بدون درد شدید | برای تشخیص نوع فتق و بررسی شرایط آن ارزیابی پزشکی انجام شود. |
| برآمدگی همراه درد یا فشار | بهتر است علت و ارتباط علائم با فتق بررسی شود. |
| فتق شناختهشده با افزایش علائم | برای ارزیابی مجدد و تصمیم درباره درمان مراجعه شود. |
| درد شدید + برجستگی سفت یا غیرقابل برگشت | نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است. |
| جراحی برای شما مطرح شده است | روشها و هزینه عمل فتق را ببینید ← |
فتق چیست؟
دیواره شکم و بافتهای اطراف اندامهای داخلی وظیفه نگهداری و حمایت از آنها را دارند. اگر در بخشی از این ساختار ضعف یا نقص ایجاد شود، ممکن است چربی، بافت یا بخشی از محتویات داخلی از آن نقطه بیرون بزند و فتق (Hernia) ایجاد شود.
بعضی افراد فتق را با اصطلاح عامیانه «باد فتق» میشناسند؛ اما فتق به معنی جمع شدن باد نیست، بلکه یک مشکل ساختاری در دیواره یا بافت نگهدارنده است.
علائم فتق چیست؟
علائم به محل و نوع فتق بستگی دارند. یکی از شایعترین نشانهها وجود یک برجستگی در ناحیه درگیر است.
- برآمدگی یا برجستگی در کشاله ران، ناف یا شکم
- احساس سنگینی یا فشار در محل
- درد یا ناراحتی هنگام فعالیت
- احساس کشیدگی در ناحیه فتق
- بیشتر شدن برجستگی هنگام ایستادن، سرفه یا زور زدن
- کم شدن یا ناپدید شدن برجستگی در بعضی وضعیتها
همه فتقها درد شدید ایجاد نمیکنند. ممکن است فرد فقط متوجه یک برآمدگی شود؛ بنابراین نبود درد بهتنهایی وجود فتق را رد نمیکند.
فتق در کدام قسمت بدن ایجاد میشود؟
فتق میتواند در نقاط مختلف ایجاد شود. در فتقهای دیواره شکم، محل برجستگی یکی از سرنخهای مهم برای تشخیص نوع فتق است.
| محل | نوعی که ممکن است مطرح باشد |
|---|---|
| کشاله ران | فتق کشاله ران یا اینگوینال |
| کشاله ران با امتداد به کیسه بیضه | فتق بیضه ← |
| اطراف ناف | فتق ناف |
| محل برش یا جای جراحی قبلی | فتق برشی |
| سایر نقاط دیواره شکم | انواع دیگر فتق دیواره شکم |
انواع فتق
- فتق کشاله ران یا فتق اینگوینال
- فتق بیضه یا امتداد فتق کشاله ران به کیسه بیضه
- فتق ناف یا فتق نافی
- فتق شکمی، فتق برشی و فتق محل عمل
۱. فتق کشاله ران
فتق کشاله ران یا فتق اینگوینال در ناحیه کشاله ران ایجاد میشود و ممکن است یکطرفه یا دوطرفه باشد.
برجستگی کشاله ران، احساس فشار یا درد هنگام فعالیت از علائمی هستند که ممکن است دیده شوند.
۲. فتق بیضه
آنچه در گفتوگوی عمومی با عنوان فتق بیضه شناخته میشود، معمولاً فتق کشاله رانی است که به سمت کیسه بیضه امتداد پیدا کرده است.
این وضعیت باید از سایر علل بزرگ شدن یا تورم کیسه بیضه افتراق داده شود.
۳. فتق ناف
فتق ناف در اطراف ناف ایجاد میشود و ممکن است به شکل برجستگی در این ناحیه دیده شود.
اندازه فتق، علائم، شرایط دیواره شکم و وضعیت عمومی بیمار در ارزیابی آن اهمیت دارند.
۴. فتق برشی یا فتق محل عمل
اگر در محل برش یک جراحی قبلی ضعف ایجاد شود، ممکن است بافت از آن ناحیه بیرون بزند و فتق برشی (Incisional Hernia) ایجاد شود.
این فتق میتواند مدتی بعد از جراحی ظاهر شود و اندازه و شرایط آن در بیماران مختلف متفاوت است.
اگر برای شما فتق تشخیص داده شده و میخواهید درباره روش جراحی، لاپاراسکوپی، مش، بیمه و هزینه بدانید،
راهنمای کامل عمل فتق
را ببینید.
آیا فتق هیاتال هم همین نوع فتق است؟
فتق هیاتال با فتقهای قابل مشاهده دیواره شکم تفاوت دارد. در فتق هیاتال، بخشی از معده از طریق محل عبور مری در دیافراگم به سمت قفسه سینه جابهجا میشود.
به همین دلیل علائم و مسیر بررسی فتق هیاتال با فتق کشاله ران، ناف یا فتق برشی متفاوت است.
علت فتق چیست؟
فتق معمولاً نتیجه تعامل بین ضعف یا نقص بافتی و نیروهایی است که به آن ناحیه فشار وارد میکنند.
عواملی که ممکن است در ایجاد یا آشکار شدن فتق نقش داشته باشند شامل:
- ضعف مادرزادی یا اکتسابی دیواره
- افزایش فشار داخل شکم
- بلند کردن بار یا فعالیت فیزیکی سنگین در برخی شرایط
- سرفههای طولانیمدت
- زور زدن مکرر
- چاقی و افزایش فشار روی دیواره شکم
- بارداری
- سابقه جراحی شکم در فتقهای برشی
- تغییرات بافتی مرتبط با افزایش سن
وجود یک عامل بهتنهایی به معنی ایجاد قطعی فتق نیست و علت در همه بیماران یکسان نیست.
آیا بلند کردن اجسام سنگین باعث فتق میشود؟
بلند کردن بار میتواند فشار داخل شکم را افزایش دهد و در فردی که زمینه ضعف بافتی دارد، باعث آشکار شدن یا تشدید علائم فتق شود.
اما معمولاً نمیتوان همه فتقها را صرفاً به یک بار بلند کردن جسم سنگین نسبت داد.
چرا فتق با سرفه یا زور زدن بیشتر مشخص میشود؟
سرفه، زور زدن و بعضی فعالیتها فشار داخل شکم را افزایش میدهند. به همین دلیل ممکن است برجستگی فتق در این شرایط واضحتر شود یا فرد فشار و ناراحتی بیشتری احساس کند.
فتقی که گاهی بیرون میآید و دوباره داخل میرود یعنی چه؟
برخی فتقها در شرایط خاص مانند ایستادن یا سرفه برجستهتر میشوند و هنگام دراز کشیدن یا کاهش فشار کوچکتر میشوند.
پزشک در ارزیابی فتق، علاوه بر محل و اندازه، به قابلیت برگشت برجستگی نیز توجه میکند.
تغییر ناگهانی مهم است:
اگر برجستگیای که قبلاً نرمتر بوده یا به داخل برمیگشته، ناگهان سفت، بسیار دردناک یا غیرقابل برگشت شود، بهخصوص اگر با استفراغ یا بدحالی همراه باشد، نیاز به ارزیابی سریع پزشکی دارد.
فتق چگونه تشخیص داده میشود؟
در بسیاری از فتقهای دیواره شکم، شرح حال و معاینه پزشکی نقش اصلی در تشخیص دارند.
پزشک ممکن است محل برجستگی، تغییر آن با ایستادن یا فشار، درد و قابلیت برگشت فتق را بررسی کند.
در بعضی شرایط، اگر تشخیص با معاینه روشن نباشد یا برای بررسی دقیقتر نوع و وسعت فتق نیاز باشد، ممکن است تصویربرداری درخواست شود.
آیا برای تشخیص فتق سونوگرافی لازم است؟
برای همه بیماران الزاماً سونوگرافی لازم نیست. در بسیاری از موارد تشخیص بالینی امکانپذیر است؛ اما سونوگرافی یا سایر روشهای تصویربرداری میتوانند در موارد منتخب به تشخیص یا بررسی دقیقتر کمک کنند.
بنابراین نداشتن سونوگرافی به این معنی نیست که امکان بررسی اولیه فتق وجود ندارد.
آیا هر برآمدگی کشاله ران یا شکم فتق است؟
خیر. هر برجستگی الزاماً فتق نیست و علل دیگری نیز میتوانند باعث ایجاد توده یا تورم شوند.
بهخصوص در کشاله ران یا کیسه بیضه، تشخیص دقیق اهمیت دارد؛ زیرا مشکلات دیگری ممکن است ظاهری مشابه ایجاد کنند.
درد فتق چگونه است؟
شدت و نوع درد در افراد مختلف متفاوت است. بعضی بیماران درد واضح ندارند و فقط احساس فشار یا کشیدگی میکنند؛ در برخی دیگر درد هنگام فعالیت، سرفه یا ایستادن طولانی بیشتر میشود.
درد شدید و ناگهانی با درد خفیف و مزمن یکسان نیست و بهخصوص اگر همراه با تغییر وضعیت برجستگی یا علائم گوارشی باشد، باید جدی گرفته شود.
فتق چه زمانی خطرناک میشود؟
یکی از نگرانیهای مهم این است که محتویات فتق در محل گیر بیفتد و دیگر بهراحتی به داخل برنگردد. در بعضی موارد ممکن است خونرسانی بافت گرفتار نیز دچار اختلال شود.
علائمی که نیاز به ارزیابی سریع دارند
- درد شدید یا ناگهانی
- برجستگی سفت و بسیار دردناک
- فتقی که دیگر به داخل برنمیگردد
- تهوع یا استفراغ
- اتساع قابلتوجه شکم
- بدتر شدن واضح حال عمومی
در وضعیت شدید یا اورژانسی منتظر پاسخ آنلاین نمانید و برای ارزیابی فوری پزشکی اقدام کنید.
درمان فتق چیست؟
برنامه درمان به نوع فتق، محل آن، علائم، اندازه و شرایط بیمار بستگی دارد.
دارو ممکن است بعضی علائم همراه را کاهش دهد، اما نقص ساختاری دیواره را ترمیم نمیکند. در بیمارانی که جراحی برای آنها مطرح میشود، نوع و زمان جراحی پس از ارزیابی شرایط تعیین میشود.
اگر برای شما جراحی مطرح شده است
روش باز یا لاپاراسکوپی، استفاده از مش، هزینه سال ۱۴۰۵، بیمه و شرایط جراحی را در راهنمای اختصاصی عمل ببینید.
آیا فتق با فتقبند درمان میشود؟
فتقبند یا وسایل حمایتی ممکن است در شرایط خاص و با توصیه پزشک برای کنترل موقت بعضی علائم استفاده شوند، اما نقص ایجادشده در دیواره را ترمیم نمیکنند.
استفاده خودسرانه از آنها نباید جایگزین بررسی علت و برنامه درمانی شود.
آیا هر فتقی باید عمل شود؟
نه لزوماً با یک فوریت و برنامه یکسان. تصمیم به جراحی به نوع فتق، علائم، تغییرات آن، شرایط بیمار و احتمال عوارض بستگی دارد.
به همین دلیل دو بیمار که هر دو «فتق» دارند ممکن است از نظر زمان و روش درمان شرایط متفاوتی داشته باشند.
اگر جراحی برای شما مطرح شده است، صفحه
عمل فتق
درباره روشهای جراحی، مش، هزینه و بیمه توضیح میدهد.
کدام وضعیت بیشتر شبیه شرایط شماست؟
| شرایط شما | مسیر پیشنهادی |
|---|---|
| برآمدگی جدیدی در کشاله ران یا شکم پیدا کردهام | ابتدا تشخیص و نوع فتق مشخص شود. |
| برجستگی تا سمت کیسه بیضه آمده است | راهنمای فتق بیضه |
| پزشک گفته احتمالاً باید جراحی کنم | روش و هزینه عمل فتق |
| عمل کردهام و درباره بازگشت به فعالیت سؤال دارم | مدت استراحت بعد از عمل فتق |
| فتق شدیداً دردناک شده و دیگر به داخل برنمیگردد | ارزیابی سریع پزشکی |
سؤالات متداول درباره فتق
فتق چیست؟
فتق زمانی ایجاد میشود که بافت یا بخشی از محتویات داخلی از یک نقطه ضعیف یا نقص در دیواره اطراف خود بیرون بزند.
علائم فتق چیست؟
برآمدگی، احساس فشار یا کشیدگی و درد یا ناراحتی هنگام فعالیت از علائم احتمالی هستند. بعضی فتقها نیز در مراحل اولیه درد قابلتوجهی ندارند.
آیا فتق بدون درد هم وجود دارد؟
بله. بعضی افراد فقط متوجه برجستگی میشوند و درد قابلتوجهی ندارند. نبود درد بهتنهایی وجود فتق را رد نمیکند.
آیا فتق خودبهخود خوب میشود؟
نقص ساختاری ایجادشده در دیواره معمولاً با دارو یا استراحت ترمیم نمیشود. برنامه درمان بر اساس نوع فتق و شرایط بیمار تعیین میشود.
آیا هر برآمدگی شکم یا کشاله ران فتق است؟
خیر. علل دیگری نیز میتوانند باعث برجستگی یا تورم شوند و تشخیص دقیق با ارزیابی پزشکی انجام میشود.
فتق چه زمانی خطرناک است؟
درد شدید یا ناگهانی، برجستگی سفت و غیرقابل برگشت، استفراغ یا بدحال شدن بیمار از علائمی هستند که نیاز به ارزیابی سریع پزشکی دارند.
راهنمای فتق
این محتوا برای آشنایی عمومی با فتق است و جایگزین معاینه و تشخیص پزشکی نیست. در صورت درد شدید، برجستگی غیرقابل برگشت، استفراغ یا بدحال شدن بیمار، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید.
عالی